{"id":9545,"date":"2024-03-19T16:21:56","date_gmt":"2024-03-19T16:21:56","guid":{"rendered":"https:\/\/devnorthwales.wpengine.com\/?p=9545"},"modified":"2024-03-19T16:21:56","modified_gmt":"2024-03-19T16:21:56","slug":"rhoir-dechrau-gorau-i-blant-egwyddorion-ac-ymarfer-ar-gyfer-addysg-blynyddoedd-cynnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/online.wrexham.ac.uk\/cy\/rhoir-dechrau-gorau-i-blant-egwyddorion-ac-ymarfer-ar-gyfer-addysg-blynyddoedd-cynnar\/","title":{"rendered":"Rhoi\u2019r dechrau gorau i blant: egwyddorion ac ymarfer ar gyfer addysg blynyddoedd cynnar"},"content":{"rendered":"

Mae ymchwil yn dangos bod addysg yn ein blynyddoedd cynnar yn cael effaith bwerus ar weddill ein bywydau. Yma mae Sarah Harrop yn archwilio’r egwyddorion a’r ymarfer i gael addysg o ansawdd da i blant ifanc a’r manteision a all ddod yn ei sgil.<\/strong><\/p>\n

Mae dywediad enwog gan Aristoteles: \u201cRhowch blentyn i mi nes ei fod yn saith oed a dangosaf i\u2019r dyn i chi.\u201d<\/p>\n

Mae gwyddoniaeth wedi profi bod yna gryn wirionedd i hyn. Yn ystod ein plentyndod cynnar, o’n cyfnod yn y groth hyd at bump oed, mae ein hymennydd yn datblygu\u2019n gyflymach nag ar unrhyw adeg arall yn ein bywydau<\/a>. Mewn gwirionedd, erbyn i blentyn gyrraedd chwech oed, mae ei ymennydd eisoes wedi cyrraedd tua 90% o’i gyfaint fel oedolyn<\/a>. Mae cysylltiadau rhwng celloedd yr ymennydd a ddefnyddir yn aml yn cael eu cryfhau, tra bod cysylltiadau nas defnyddiwyd yn diflannu’n raddol. Ynghyd \u00e2’n genynnau, mae rhyngweithio cymdeithasol ailadroddol \u00e2’r rhai o’n cwmpas yn newid strwythur hirdymor ein hymennydd. Felly mae ein blynyddoedd cynnar, a\u2019r profiadau dysgu, y perthnasoedd a\u2019r amgylchoedd y deuwn ar eu traws yn ystod y blynyddoedd hynny, yn hanfodol i lywio ein datblygiad gwybyddol a gweddill ein bywydau.<\/p>\n

\u201cDyma pryd rydyn ni\u2019n dechrau deall y byd rydyn ni\u2019n byw ynddo. Sut i reoli ein hemosiynau, adeiladu perthynas \u00e2\u2019r bobl o\u2019n cwmpas, credu ynom ein hunain, datblygu gwytnwch yn erbyn adfyd ac ymddiried mewn eraill\u201d dywed yr elusen <\/a>gofal plant <\/a>Tommy<\/a>.<\/p>\n

Mae darparu cefnogaeth gref i blant, rhieni a gofalwyr yn ystod y blynyddoedd ffurfiannol hyn yn hanfodol er mwyn rhoi mantais iddynt a gall gael effaith sy\u2019n newid bywydau. Os oes gan blant a\u2019r rhai sy\u2019n gofalu amdanynt amgylchedd cefnogol a meithringar wedi\u2019i adeiladu o\u2019u cwmpas, gall fod o fudd i iechyd corfforol a meddyliol cenedlaethau\u2019r dyfodol a chreu cymdeithas hapusach ac iachach.<\/p>\n

I gydnabod pwysigrwydd datblygiad plentyndod cynnar, mae llywodraeth y DU yn ariannu hyd at 30 awr o addysg blynyddoedd cynnar i bob plentyn tair oed. Mae hyn yn rhan o Gyfnod Sylfaen y Blynyddoedd Cynnar <\/a>\u00a0y Llywodraeth \u2013 set o safonau dysgu cynnar y mae\u2019n rhaid i ysgolion a gofalwyr eu bodloni ar gyfer addysg, datblygiad a gofal plant o enedigaeth hyd at bump oed.<\/p>\n

Safonau addysg gynnar<\/h2>\n

Er mwyn sicrhau bod pob plentyn yn dysgu ac yn datblygu’n dda, mae fframwaith EYFS llywodraeth y DU yn gosod y safonau cenedlaethol y mae’n rhaid i bob darparwr dysgu cynnar eu bodloni, gan gynnwys staff ysgol, meithrinfeydd, cyn-ysgol a gwarchodwyr plant. Mae’r fframwaith hefyd yn sicrhau bod plant yn cael eu cadw’n iach a diogel a bod ganddynt yr holl wybodaeth a sgiliau sydd eu hangen arnynt i symud ymlaen i amgylchedd dysgu’r ysgol gynradd.<\/p>\n

Mae EYFS yn berthnasol i Loegr, tra bod gan yr Alban y Cwricwlwm er Rhagoriaeth <\/a>Blynyddoedd Cynnar<\/a>, mae gan Gymru Gyfnod Sylfaen <\/a>ac mae gan Ogledd Iwerddon Ganllawiau Cwricwlaidd ar gyfer Addysg Cyn Ysgol<\/a>.<\/p>\n

Mae saith cymhwysedd dysgu a datblygiad plant y mae EYFS eu hangen i lunio rhaglenni addysgol mewn lleoliadau addysg a gofal plentyndod cynnar. Yr hyn a elwir yn \u2018brif feysydd\u2019 yw:<\/p>\n

    \n
  1. Cyfathrebu ac iaith<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Gallai hyn gynnwys dysgwyr ifanc yn ymarfer gwrando ar eraill, gwrando ar stor\u00efau, defnyddio iaith ddisgrifiadol i fynegi eu hunain neu adrodd stori, neu ehangu eu datblygiad iaith a sgiliau cyfathrebu trwy chwarae r\u00f4l neu wrando ar stor\u00efau.<\/p>\n

      \n
    1. Datblygiad corfforol<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Mae’r safon hon yn canolbwyntio ar sgiliau echddygol bras fel cydbwysedd, cydsymud, a hyder mewn symudiadau yn ogystal \u00e2 sgiliau echddygol manwl – dal pensil, brwsh paent neu gyllell a fforc. Gellir datblygu’r sgiliau hyn trwy gemau sy’n cynnwys rhedeg a neidio, tynnu llun a phaentio a bwyta prydau gan ddefnyddio cyllell a fforc yn annibynnol.<\/p>\n

        \n
      1. Datblygiad personol, cymdeithasol ac emosiynol<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

        Mae’r safon hon yn ceisio annog plant i adnabod eu teimladau eu hunain a theimladau pobl eraill a’r ffordd orau o ymateb, dysgu dilyn cyfarwyddiadau a rheoli eu hysgogiadau a’u hymddygiad. Mae plant yn dysgu sut i reoli eu hunain, gan gynnwys hylendid personol ac arferion iach, a meithrin annibyniaeth a gwytnwch. Mae hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i ddarparwyr dysgu cynnar addysgu plant i gydweithredu ag eraill, trwy gymryd eu tro neu rannu, i fod yn sensitif i’w hanghenion a ffurfio cyfeillgarwch a chlymau cadarnhaol ag eraill.<\/p>\n

          \n
        1. Meysydd dysgu penodol<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

          At hynny, rhaid i ddarparwyr gofal plant hefyd gefnogi datblygiad cynnar plant mewn pedwar maes penodol, gan gymhwyso\u2019r tri phrif faes trwy gydol prosesau dysgu:<\/p>\n