{"id":9540,"date":"2024-03-19T15:57:32","date_gmt":"2024-03-19T15:57:32","guid":{"rendered":"https:\/\/devnorthwales.wpengine.com\/?p=9540"},"modified":"2024-03-19T15:57:32","modified_gmt":"2024-03-19T15:57:32","slug":"straen-ai-seicoleg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/online.wrexham.ac.uk\/cy\/straen-ai-seicoleg\/","title":{"rendered":"Straen a’i seicoleg"},"content":{"rendered":"

Straen. Mae’n air sy’n cael ei ddefnyddio yn aml. Ond beth yw ei ystyr seicolegol? Sut yn union mae’n effeithio ar ein cyrff a’n meddyliau? Ac, yn bwysicach, beth allwn ni ei wneud amdano. Rydym yn edrych mewn mwy o fanylder ar hyn.<\/p>\n

Rydym ni i gyd wedi ei deimlo ar adegau yn ein bywydau – p’un a yw’n golygu wynebu\u2019r bwli ar iard yr ysgol, symud t\u0177, pwysau gwaith, rownd o ddiswyddiadau sydd yn yr arfaeth, neu ysgariad.<\/p>\n

Mae straen yn gyflwr o bryder neu densiwn meddyliol sy’n cael ei achosi pan fyddwn yn teimlo dan fygythiad neu o dan bwysau. Mae’n fecanwaith goroesi sydd wedi esblygu dros filenia; ymateb ein corff i\u2019n helpu i ganolbwyntio ein sylw ar ddelio \u00e2 heriau. Ond er bod pawb yn profi straen ar ryw adeg neu’i gilydd, mae’r ffordd yr ydym yn ymateb iddo yn gwneud gwahaniaeth mawr i’n hiechyd a’n lles yn gyffredinol.<\/p>\n

Mae hefyd yn broblem gyffredin. Canfu arolwg a gynhaliwyd gan y Sefydliad Iechyd Meddwl yn 2018 o bobl yn y DU<\/a> bod 74% o bobl, yn ystod y flwyddyn flaenorol, wedi teimlo dan gymaint o straen fel eu bod wedi cael eu llethu neu fethu ymdopi. O’r rhai a arolygwyd, dywedodd 46% eu bod wedi gorfwyta neu fwyta’n afiach oherwydd straen, 29% wedi yfed mwy o alcohol ac 16% wedi ysmygu mwy o ganlyniad. Dywedodd ychydig dros hanner yr oedolion a holwyd eu bod wedi teimlo’n isel a dywedodd 61% yn dweud eu bod wedi teimlo’n bryderus. O bryder mwy oedd y ffaith bod 16% o’r rhai a oedd wedi teimlo straen, wedi hunan-niweidio a bod 32% wedi cael meddyliau a theimladau hunanladdol.<\/p>\n

Beth yw ymateb y corff i straen?<\/h2>\n

Meddyliwch am darw cynddeiriog yn carlamu tuag atoch chi, ei garnau\u2019n taranu a\u2019i ben wedi’i blygu, yn barod i\u2019ch twlcio gyda’i gyrn. Straen yn wir! Pan fyddwn yn wynebu perygl sy’n dynesu, mae ein llygaid a’n clustiau yn anfon signal i ganolfan brosesu emosiynol yr ymennydd, yr amygdala.<\/p>\n

Wedi synhwyro\u2019r bygythiad, mae’r amygdala yn anfon signal gofid i ‘ganolfan orchymyn’ yr ymennydd \u2013 yr hypothalamws. Mae gan hwn linell gyfathrebu uniongyrchol gyda gweddill y corff \u2013 y system nerfol awtonomig \u2013 ac mae’n sbarduno\u2019r ymateb ymladd neu ddianc er mwyn darparu pwl o egni. Mae hynny’n caniat\u00e1u i ni naill ai ymosod ar yr hyn sy\u2019n ein bygwth, neu redeg i ffwrdd yn gyflym.<\/p>\n

Mae rhan o’n system endocrin, y chwarennau adrenal, yn dechrau pwmpio’r hormon adrenalin (a elwir hefyd yn epineffrine) gan beri i\u2019n calonnau guro\u2019n gyflymach ac anfon mwy o waed i’n cyhyrau, ein calon a’n horganau. Rydym ni’n anadlu’n gyflymach, mae ein pwysedd gwaed yn codi, ac mae’r llwybrau anadlu bychain yn yr ysgyfaint yn lledu i gymryd mwy o ocsigen a’n gwneud ni’n fwy effro. Mae ein golwg, ein clyw a’n synhwyrau eraill yn cael eu miniogi. Mae’r hormon straen, cortisol, hefyd yn cael ei sbarduno, gan ryddhau siwgr a brasterau yn ein gwaed o safleoedd storio dros dro a’u taflu i’r llif gwaed, gan danio pob rhan o’r corff.<\/p>\n

Mae’r newidiadau hyn yn digwydd yn syth bin, gan ein galluogi i ddianc rhag cyrn y tarw cyn i ni hyd yn oed gael cyfle i feddwl am yr hyn rydyn ni’n ei wneud.<\/p>\n

Beth yw’r tri math o straen?<\/h2>\n

Mae straen yn cael ei achosi gan berygl a all fod yn real (fel y tarw\u2019n carlamu tuag atoch), yn un sydd wedi ei ddychmygu, yn un a all ddigwydd yn syth bin neu sydd ymhellach i ffwrdd – ond yn anffodus, ni all ein cyrff ddweud y gwahaniaeth. Mae Cymdeithas Seicolegol America<\/a> yn rhannu straen yn dri phrif fath \u2014 ac\u00edwt, ac ac\u00edwt episodig, a chronig.<\/p>\n

Mae straen ac\u00edwt yn <\/strong>cael ei achosi gan sefyllfa sy’n achosi straen yn sydyn, fel damwain car ddifrifol neu eich pennaeth yn gofyn i chi gamu i\u2019r adwy a chyflwyno araith gyweirnod ar ei rhan ar y funud olaf un. Efallai y byddwch yn teimlo\u2019ch calon yn rasio a’r gic o adrenalin a ddisgrifir uchod, yn ogystal \u00e2 symptomau fel anniddigrwydd, pryder, tristwch, cur pen, problemau gyda\u2019ch perfedd a phoen cefn. Straen tymor byr yw hwn a bydd y symptomau’n cilio pan fydd y perygl neu’r bygythiad wedi mynd a’r straen yn lleihau.<\/p>\n

Mae straen ac\u00edwt episodig yn<\/strong> digwydd pan fyddwn yn profi digwyddiadau llawn straen yn rheolaidd, megis terfynau amser tynn yn codi\u2019n rheolaidd, delio \u00e2 chyfres o argyfyngau neu ymgymryd \u00e2 gormod o waith. Gall hyn olygu fod pobl yn byw mewn cyflwr o densiwn. Dros amser, gall hyn wneud difrod i\u2019ch gwaith neu\u2019ch perthnasoedd, gyrru pobl i ymddygiadau afiach fel goryfed neu orfwyta ac yn y pen draw, mae’n cyfrannu at broblemau iechyd fel clefyd y galon neu iselder a llosgi allan os na chaiff ei reoli’n iawn.<\/p>\n

Straen cronig<\/strong> yw’r math mwyaf niweidiol o straen: lefelau straen hirdymor, di-baid sy’n llethu pobl dros gyfnod o flynyddoedd. Gallai hyn ddeillio o broblemau bywyd difrifol y tu hwnt i reolaeth unigolyn, fel tlodi neu fyw mewn ardal rhyfel. Gall straen cronig niweidio iechyd meddwl a chorfforol. Gall eich gadael yn flinedig ac yn methu canolbwyntio, gall achosi cur pen ac arwain at broblemau treuliad, o wlseri i achosion o glefyd coluddyn llidus. Mae\u2019n gwneud drwg hefyd i’ch system imiwnedd, gan eich gadael yn fwy tueddol o gael heintiau, ac mae’n effeithio ar eich iechyd cardiofasgwlaidd. Mae nifer o astudiaethau wedi canfod cysylltiad rhwng straen cronig a datblygu clefyd rhydwel\u00efau coronaidd<\/a>.<\/p>\n

Rhai ffynonellau cyffredin o straen<\/h2>\n

Er gwaethaf yr holl ddatblygiadau technolegol rydym yn eu mwynhau i wneud ein bywydau yn haws, ymddengys nad yw bywyd yn yr 21ain ganrif yn llai straenus nag yr oedd i genedlaethau blaenorol. Nododd Arolwg a gynhaliwyd gan y Sefydliad Iechyd Meddwl yn 2018 o 4,619 o oedolion yn y DU<\/a> nifer o achosion cyffredin o straen:<\/p>\n